Article on other languages:
- Karibiese_See
- البحر_الكاريبي
- Mar_Caribe
- Mar_Caribe
- Karib_dənizi
- Laut_Karibia
- Laut_Caribbean
- Карыбскае_мора
- Karipsko_more
- Mor_Karib
- Карибско_море
- Mar_Carib
- Dagat_Caribbean
- Кариб_тинĕсĕ
- Karibské_moře
- Môr_y_Caribî
- Caribiske_Hav
- Karibisches_Meer
- Kariibi_meri
- Καραϊβική_Θάλασσα
- Caribbean_Sea
- Mar_Caribe
- Kariba_Maro
- Karibe_itsasoa
- دریای_کارائیب
- Karibiahav
- Mer_des_Caraïbes
- Karibyske_See
- Muir_na_Cairibe
- Mar_Caribe
- 카리브_해
- Karipsko_more
- Karibeano
- Mar_Caribe
- Karíbahaf
- Mare_Caraibico
- הים_הקריבי
- ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್_ಸಮುದ್ರ
- კარიბის_ზღვა
- Mor_Karib
- Bahari_ya_Karibi
- Deryaya_Karîbîk
- Mare_Caribicum
- Karību_jūra
- Karibų_jūra
- Karib-tenger
- Карипско_Море
- കരീബിയന്_കടല്
- कॅरिबियन_समुद्र
- Карибын_тэнгис
- Caraïbische_Zee
- カリブ海
- Det_karibiske_hav
- Det_karibiske_havet
- Laman_Karibe
- Morze_Karaibskie
- Mar_do_Caribe
- Marea_Caraibelor
- Карибское_море
- Caribbean_Sea
- Karibské_more
- Karibsko_morje
- Karibianmeri
- Karibiska_havet
- கரிபியக்_கடல்
- ทะเลแคริบเบียน
- Karayip_Denizi
- Карибське_море
- 加勒比海
 |
del.icio.us |
 |
Digg |
 |
Furl |
 |
|
 |
Rojo |
| Add to OnlyWire |
Biển Caribe là một vùng biển nhiệt đới ở Tây Bán cầu thuộc Đại Tây Dương. Đây là một vùng biển bao bọc bởi một chuỗi hải đảo cùng hai lục địa, Bắc và Nam Mỹ. Bờ biển phía nam giáp châu Nam Mỹ, phía tây và tây-nam giáp Mexico và Trung Mỹ. Phía bắc và đông là chuỗi đảo Antilles, gồm Đại Antilles và Tiểu Antilles. Toàn khu vực quanh biển Caribe còn gọi là Vùng Caribe.
Biển Caribe là một trong những vùng biển lớn trên thế giới với diện tích 2.754.000 km².[1]. Điểm sâu nhất là vực Cayman giữa Cuba và Jamaica ở 7.686 m dưới mặt biển. Biển Caribe có nhiều vũng nhỏ cùng vịnh lớn như Vũng Gonâve, Vũng Venezuela, Vũng Darien, Vịnh Mosquitos và Vịnh Honduras.
Mục lục |
Lịch sử
Địa danh "Caribe" xuất xứ từ tên gọi của bộ tộc thổ dân châu Mỹ Carib sinh sống ở vùng này khi người Âu châu tới thám hiểm vào thế kỷ 15. Trong chuyến hải hành đầu tiên năm 1492 để khám phá ra châu Mỹ, Kha Luân Bố dưới bóng cờ của triều đình Tây Ban Nha đã đặt chân đến đảo Hispaniola trong nhóm Đại Antilles của vùng Caribe.[2] Cũng vì đó địa danh "biển Antilles" một thời cũng được dùng.
Vào thế kỷ 16 các quốc gia Âu châu tranh nhau chiếm cứ khu vực này và khai thác thuộc địa. Các thương thuyền thường xuyên ghé đây mua bán, tạo nên cơ hội cho nạn hải tặc nhóm họp để đánh cướp.
Ngày nay 22 lãnh thổ hải đảo và 12 quốc gia đất liền chung nhau biển Caribe. Từ hậu bán thế kỷ 20 trở đi, với địa thế và khí hậu nắng ấm, Vùng Caribe đã biến thành địa điểm ưa chuộng của nhiều du khách. Các chuyến tàu du hành (cruise ship) thường ghé đây nên kinh tế khu vực cũng đã phát triển với ngành du lịch làm trọng tâm.
Địa học
.png)
Biển Caribe đúng ra là một vùng biển đại dương nằm trên mảng địa tầng Caribe. Vùng biển được chia thành năm lòng chảo. Hai ngõ thông chính với Đại Tây Dương là eo biển Anegada và eo biển Windward (nghĩa là "ngược gió"). Eo biển Anegada nằm giữa nhóm đảo Virgin và Tiểu Antilles còn eo biển Windward ngăn cách Cuba và Haiti. Vịnh Mexico thông với biển Caribe bằng Eo biển Yucatan. Nói chung thì biển Caribe tương đối nông, riêng vực Cayman với độ sâu đo được 7.686 m là điểm sâu nhất.
Rãnh biển Hispaniola và Rãnh biển Puerto Rico là hai rãnh biển lớn gần vùng biển Caribe. Địa trạng này là nguyên do gây nên động đất và sóng thần trong khu vực. Khoa học ước đoán khu vực này đã từng chứng kiến hàng chục địa chấn trên 7,5 độ Richter trong thời kỳ 500 năm qua.[3]
Môi sinh
Vùng Caribe có 29% tổng lượng rạn san hô trên thế giới với diện tích 50.000 km², phần lớn tập trung ở vùng ven đảo và duyên hải Trung Mỹ.[4] Tương lai rạn san hô Caribe bị đe dọa bởi nhiệt độ nước biển ấm hơn bình thường. Rạn là môi trường nuôi dưỡng nhiều loại sinh vật nhưng hệ sinh thái này mong manh, dễ bị giao động. Khi nhiệt độ nước biển ấm hơn 29 °C dài lâu thì vi thực vật zooxanthellae không sống được. Các loài san hô lệ thuộc vào chúng làm nguồn dinh dưỡng từ đó cũng mất sắc màu, yếu đi và chết dần. Hậu quả là hệ sinh thái rạn bị hủy hoại. Có đến 42% các nhóm san hô vùng Caribe đã bạc trắng hoàn toàn và 95% đã bị bạc màu ít nhiều.[5] Môi trường cấu tạo bởi rạn là tối yếu cho các sinh hoạt du lịch như câu cá, bơi lặn với giá trị kinh tế khoảng $3,1-$4,6 tỷ Mỹ kim cho các quốc gia trong vùng. Nếu rạn san hô tiếp tục bị hủy hoại theo đà hiện thấy thì kinh tế vùng Caribe cũng sẽ bị thiệt hại không nhỏ.[6]
Để đối phó với nguy cơ này 15 quốc gia trong vùng đã thông qua Protocol of the Convention for the Protection and Development of the Marine Environment of the Wider Caribbean Region để bảo vệ các sinh vật hải dương kể từ năm 1986.[7] Các tổ chức thiện nguyện dân sự như Caribbean Conservation Corporation cũng góp phần bảo vệ và nghiên cứu các sinh vật biển và giáo dục người dân về nỗ lực bảo tồn.[8]
Thời tiết
Hải lưu dòng Vịnh và Humboldt là hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thời tiết vùng Caribe.[10] Với địa thế thuộc miền nhiệt đới nhiệt độ nước biển vùng biển Caribe ở khoảng 10-17 °C tuỳ theo mùa.
Khi một khí điểm áp thấp hình thành ở duyên hải Tây Phi rồi vượt Đại Tây Dương thì khí điểm đó có khả năng tăng cường độ để hoá thành bão, lấy sức từ nhiệt lượng nước biển của biển Caribe. Mùa bão kéo dài từ Tháng Sáu đến Tháng Chạp nhưng hai Tháng Tám và Chín là thời điểm chính hay có bão. Trung bình thì có chín cơn bão nhiệt đới, trong số đó năm cơn bão đạt cường độ bão lớn.
Mỗi năm nguy cơ bão là mối lo của vùng Caribe vì khả năng tàn phá của bão. Không những con người phải hứng chịu mà cả thiên nhiên như trường hợp các rạn san hô cũng thường bị thiệt hại.
Kinh tế
Về mặt kinh tế, ngành du lịch là một kỹ nghệ quy mô trong vùng Caribe. Theo tính toán của Tổ chức Du lịch Caribe (Caribbean Tourism Organization) thì hằng năm có 12 triệu du khách đến chơi, trong số đó (thời kỳ 1991–1992) có khoảng 8 triệu du khách qua ngả tàu du hành (cruise ship).
Ngoài ra biển Caribe là nguồn sản xuất dầu thô đáng kể với 170 triệu tấn mỗi năm.[11] Ngư nghiệp cũng đóng góp nửa triệu tấn cá hằng năm.[12] Ngược lại sinh hoạt con người là nguồn ô nhiễm chính trong vùng. Theo ước đoán năm 1993 của Tổ chức Y tế Liên Mỹ Châu (Pan American Health Organization) thì 90% lượng nước cống thải ra biển trong khu vực Caribe không được xử chế đúng mức.[11]
Chú thích
- ^ The Caribbean Sea All The Sea. URL last accessed May 7, 2006
- ^ http://www.u-s-history.com/pages/h1033.html
- ^ Dawicki, Shelley. "Tsunamis in the Caribbean? It's Possible.". Oceanus. Truy cập April 30, 2006.
- ^ Status of coral reefs in the Caribbean and Atlantic Ocean World Resource Institute. URL accessed on April 29, 2006.
- ^ Bleaching Threatens Caribbean Coral Reefs. CBS News. URL accessed on April 29, 2006.
- ^ Alarm sounded for Caribbean coral. BBC News. URL accessed on April 29, 2006.
- ^ Protocol Concerning Specially Protected Areas and Wildlife to the Convention for the Protection and Development of the Marine Environment of the Wider Caribbean Region (SPAW) NOAA Fisheries: Office of Protected Resources. URL accessed on April 30, 2006.
- ^ Caribbean Conservation Corporation Orion Online. URL last accessed May 1, 2006.
- ^ NASA Satellites Record a Month for the Hurricane History Books
- ^ Silverstein, Alvin (1998) Weather And Climate (Science Concepts); page 17. 21st Century. ISBN 0-7613-3223-5
- ^ a b An Overview of Land Based Sources of Marine Pollution Caribbean Environment Programme. URL last accessed May 14, 2006.
- ^ LME 12: Caribbean Sea NOAA Fisheries Northeast Fisheries Science Center Narragansett Laboratory. URL last accessed May 14, 2006.
 |
Bài này còn sơ khai. Mời bạn góp sức viết thêm để bài được hoàn thiện hơn. Xem phần trợ giúp về cách sửa bài. |
